swerts@essb.eur.nl

International Migrants Day Action 2025 – Brussels This morning, at the invitation of the In My Name Platform, dr.Thomas Swerts addressed the growing gap between policy and the lived realities of undocumented people from an academic perspective. In the impressive presence of the well-known giant Erasmus, and above all Sabine — the Giant of Dignity of Undocumented People, the attendees witnessed a powerful collective call to action. Undocumented workers, employers, and trade unions from the healthcare sector jointly urged policymakers to pursue pragmatic and just solutions. Despite limited attention from national media, this action—held on International Migrants Day—was symbolically significant. It highlighted the importance of solidarity in an increasingly polarised society and demonstrated that calls for solutions for undocumented people are widely supported across sectors. A clear appeal to policymakers to bring the world of policy closer to the realities of everyday life. Picture Credit: Ronnie Tack Below, you can find the full statement issued by dr.Thomas Swerts (in Dutch and English) Onmisbaar werk, onzekere status Door Thomas Swerts Elke dag opnieuw staan duizenden ongedocumenteerden in een stad als Brussel op om zich voor een nieuwe werkdag klaar te maken. Hun werk varieert van maaltijden bezorgen op een deelfiets en ondersteunende taken in de zorg, tot werken op werven, koken in restaurants en woonkamers poetsen. Wat deze uiteenlopende jobs met elkaar gemeen hebben, zijn de uiterst onzekere arbeidsomstandigheden. Hoewel ongedocumenteerden een essentieel deel uitmaken van de stedelijke economie – en vandaag ook onmisbaar blijken in sectoren met nijpende personeelstekorten – krijgen zij zelden loon naar werk. Door hun gebrek aan verblijfsstatus zijn zij bijzonder kwetsbaar voor uitbuiting. Vaak is het onzeker of zij aan het einde van de dag of week überhaupt worden uitbetaald, en in de ergste gevallen belanden zij in situaties die nauwelijks van moderne slavernij te onderscheiden zijn. Tegelijk worden ongedocumenteerden in het gepolariseerde maatschappelijke debat steeds sterker gestigmatiseerd. Hun aanwezigheid wordt voorgesteld als een bedreiging voor sociale samenhang en als bron van publieke wanorde, ongewenst gedrag en criminaliteit. Net als in veel andere Europese landen zet de federale overheid daarbij vooral in op detectie, detentie en terugkeer. Recente voorstellen om woonstbetredingen te vergemakkelijken bij de opsporing van ongedocumenteerden illustreren deze beleidsrichting. Ook via de afbouw van sociale dienstverlening en opvangcapaciteit wordt geprobeerd het leven van mensen die hier al jaren wonen zo moeilijk en onaantrekkelijk mogelijk te maken. Recent Europees gefinancierd onderzoek toont bovendien aan dat terugkeerbeleid niet alleen weinig effectief is, maar ook moeilijk uitvoerbaar blijkt. Ons lopende URBIMM-onderzoek laat zien dat burgemeesters, praktijkwerkers en stadsbewoners dit allang beseffen. Ongedocumenteerden maken integraal deel uit van het sociale, economische en culturele weefsel van de stad. De verantwoordelijkheid om met hun structurele aanwezigheid om te gaan verschuift steeds meer naar het lokale niveau. We zien hoe ongedocumenteerden structureel worden ingezet in sectoren waar de druk het hoogst is – waaronder zorg, schoonmaak en logistiek – terwijl stedelijke actoren basisbescherming proberen te organiseren binnen een juridisch keurslijf dat dit ontmoedigt. Lokale solidariteitspraktijken staan bovendien steeds vaker onder druk omdat de noden groeien en middelen krimpen. De spanning tussen lokale noden en nationale wetgeving is geen uitzondering, maar een terugkerend patroon. Al jarenlang pleiten mensen zonder papieren, gesteund door het maatschappelijke middenveld en vandaag steeds nadrukkelijker ook door actoren uit de zorgsector, voor regularisatie als middel om uit deze impasse te geraken. Sinds de regularisatiecampagne van 2009 zien we echter een overheid die weinig ruimte laat voor structurele oplossingen en legitieme claims systematisch naast zich neerlegt. Regularisatie geldt als een politiek beladen thema, uit vrees voor electorale repercussies, het vermeend belonen van ‘illegaliteit’ en mogelijke aanzuigende effecten. Bovendien wordt regularisatie vaak geframed als strijdig met de logica van de welvaartsstaat, waarin rechten afhankelijk worden gemaakt van formele bijdragen aan nationale welvaart. Wetenschappelijk onderzoek toont nochtans aan dat het noodzakelijk is om regularisatiemechanismen opnieuw ernstig te overwegen. Zolang legale migratiekanalen beperkt blijven en economische motieven voor mobiliteit structureel miskend worden, zal irreguliere migratie blijven bestaan. In plaats van mensen te bestraffen voor een situatie die mede beleidsmatig wordt gecreëerd, zouden overheden het potentieel van deze inwoners moeten erkennen. Mensen uit de illegaliteit halen laat toe om op een volwaardige en menswaardige manier deel te nemen aan de samenleving. Het maakt het mogelijk om de rol die velen vandaag al opnemen in sectoren zoals de zorg te formaliseren en te versterken. Dat komt niet alleen werknemers ten goede, maar ook werkgevers, zorggebruikers en de samenleving als geheel, terwijl tegelijk het risico op uitbuiting afneemt. Fundamenteel gaat het debat vandaag dus niet om de vraag of overheden arbeidsvergunningen kunnen voorzien voor ongedocumenteerden die hun waarde voor de samenleving al bewijzen door knelpuntberoepen in te vullen. Het antwoord kennen we: ja, dat kan. Zowel eerdere Belgische ervaringen als voorbeelden van arbeidsgerelateerd regularisatiebeleid in andere Europese landen tonen dit aan. Afgezien van de bureaucratische complexiteit die regularisatie met zich meebrengt, gaat het om het aanpassen van een juridische realiteit aan een maatschappelijke realiteit – iets waarvoor het moderne ambtenarenapparaat is uitgerust. Wat ontbreekt, is politieke wil en moed om regularisatie ernstig als beleidsoptie te overwegen. Uiteindelijk staat hier een bredere keuze op het spel. Blijven we structurele tekorten in sectoren zoals de zorg beheren via informaliteit en noodoplossingen, terwijl mensen die hier wonen en werken in permanente onzekerheid leven? Of kiezen we voor een samenleving waarin instituties zich aanpassen aan de migratiesamenleving die ze geworden is, en erkennen we dat maatschappelijke welvaart en kwaliteitsvolle zorg niet worden bedreigd, maar net gedragen worden door iedereen die hieraan bijdraagt – ongeacht de papieren die ze bij zich dragen. In plaats van de andere kant op te kijken, is het hoog tijd dat beleidsmakers deze realiteit onder ogen zien en zowel regularisatie als lokale inclusieve maatregelen opnieuw op de agenda plaatsen. Essential Work, Precarious Status By Thomas Swerts Every day, thousands of undocumented people in a city like Brussels get up to prepare for another day of work. Their jobs range from delivering meals by bike and performing support tasks in healthcare, to working on construction